Hồi 42: Phụ Lục Kinh Dịch, Âm Dương cùng Thuật Số

“KINH DỊCH” “ÂM DƯƠNG” CÙNG “THUẬT SỐ”

 

(Nên biết "Dịch Truyện" và "Kinh Dịch" là hai thứ khác nhau.)

 

Theo ý kiến của đa số giới học thuật trong nước, “Kinh Dịch” hình thành vào cuối triều Đại Ân và đầu triều Đại Chu, ra đời từ rất sớm, ban đầu có công dụng chính là bói toán để dự đoán may rủi, làm chỉ dẫn cho hành vi. Người xưa mê tín, đối với các vấn đề lớn như tự nhiên, vận mệnh, kết quả của chiến tranh, hôn nhân, xây dựng nhà cửa. đều không hiểu rõ, cảm thấy bất an, bèn dựa vào việc bói toán để ra quyết định. Đạo lý cơ bản của “Kinh Dịch” là do các nhà triết học cổ đại rút ra từ việc quan sát sự việc và kinh nghiệm sống, dạy con người về Vạn vật đều biến đổi không ngừng, không thể cố định, vật cực tất phản, hành động không nên đi cùng với sự cực đoan. Ngay cả khi xét theo triết học hiện đại, điều này vẫn là rất hợp lý. Đại đa số cho rằng "Kinh Dịch" đã hình thành từ đầu triều đại Tây Chu. Xưa nay đều cho rằng nó được biên soạn bởi Chu Văn Vương, tuy nhiên điều này chưa hẳn là sự thật, nhưng rất có thể Chu Văn Vương dựa vào tài liệu truyền thống, chỉnh lý và biên soạn lại.

 

“Kinh Dịch” sử dụng Bát Quái để biểu thị, trong đó dùng “nhất” hiệu biểu thị cho Dương, còn “nhất nhất” lại biểu thị cho Âm (theo khoa học tự nhiên phương Tây hiện đại, lấy “mười” biểu thị cho Dương, “một” biểu thị cho Âm, ý nghĩa cũng tương đồng với nhau). Khái niệm căn bản của “Kinh Dịch” là Âm Dương, đây vốn là một quan niệm của Đạo giáo, sau này được Nho giáo áp dụng.

 

Khổng Tử rất bội phục “Kinh Dịch”, nhưng dường như tiếc nuối vì không có cơ hội học thật sâu về nó. Trong Luận Ngữ, có một câu nói của ông: "Tử nói: ‘Cho ta vài năm nữa, đến năm 50 tuổi học Dịch thì có thể không phạm phải sai lầm lớn rồi.’" Sau các hào từ (ngôn từ bằng vạch trên quẻ bói) trong “Kinh Dịch”, có mười chương giải thích về văn tự trên kinh văn và hào từ, gọi là “Dịch truyện”, hay còn gọi là Thập Dực. Nho gia truyền lại đều cho rằng đó là tác phẩm của Khổng Tử, nhưng đến thời Tống, Âu Dương Tu đã bắt đầu nghi ngờ điều này. Các học giả hiện đại như Phùng Hữu Lan, Tiền Mục, Lý Kính Trì, Đới Quân Nhân, Trần Cổ Ứng và nhiều tiên sinh khác đã cung cấp chứng cứ đầy đủ để chứng minh rằng đây không phải là tác phẩm của Khổng Tử, mà có thể là do các học giả vào cuối thời Chiến Quốc thêm vào. Kinh thư quan trọng nhất Nho giáo là Luận Ngữ, cũng không nhắc chút nào tới âm dương, Khổng Tử cơ hồ cũng chẳng hề bàn luận chuyện âm dương bao giờ.

 

Âm và Dương là một quan niệm xuất hiện rất sớm trong tư tưởng của người Trung Quốc. Ban đầu, chúng chỉ ám chỉ hướng ánh sáng mặt trời chiếu tới và khu vực bóng tối. Phía đối diện với ánh mặt trời gọi là Dương, phía không có ánh sáng mặt trời gọi là Âm. Trong các tên địa danh của Trung Quốc, âm dương là hai từ rất phổ biến. Một địa phương nằm gần núi cao hoặc dòng sông, phía có ánh sáng mặt trời chiếu tới thì gọi là Dương (ví dụ: phía bắc của sông, phía nam của núi); còn phía bóng tối, không có ánh mặt trời thì gọi là Âm (ví dụ: phía nam của sông, phía bắc của núi).

 

Vào thời Tây Chu, sử gia Chu Thái Sử Bá Dương Phụ đã dùng âm dương nhị khí để giải thích nguyên nhân xảy ra động đất, cho rằng đó là do nhị khí âm dương không thể hòa hợp, va chạm lẫn nhau, từ đó gây ra động đất. Trong Hồng Lâu Mộng, Sử Tương Vân đã giải thích khái niệm âm dương cho người hầu của mình là Thúy Lâu, vừa dễ hiểu vừa thú vị.

 

Nói chung, người ta đều cho rằng trong vũ trụ, mọi sự vật đều có âm dương, vì vậy điện cũng có âm điện và dương điện, con người cũng phân biệt âm (nữ) và dương (nam). Mặt trời là dương, mặt trăng là âm. Lão Tử đã nói: "Vạn vật mang Âm mà ôm Dương, khí đối lập tạo ra sự hòa hợp." Trang Tử còn cho rằng, âm dương nhị khí là căn nguyên trực tiếp của con người và vạn vật. Trong Trang Tử, đoạn "Điền Tử Phương" viết: "Âm cực kỳ tĩnh lặng, Dương cực kỳ rực rỡ, Âm tĩnh lặng phát ra từ trời, Dương rực rỡ phát ra từ đất, hai khí giao hòa sinh ra sự hòa hợp, và từ đó mọi vật sinh ra."

 

“Kinh Dịch” nguyên bản rất chú trọng đến âm dương, nhưng các bản “Kinh Dịch” sau này lại không bàn nhiều về âm dương. Điều này có thể là do các học giả Nho giáo sau này, với tư tưởng “tôn dương lên, hạ thấp âm”, đã cải biên các bản “Kinh Dịch” lại hiện nay. Bản “Kinh Dịch” bằng lụa khai quật từ mộ Hán Mã Vương Đôi ở Trường Sa, với niên đại cổ hơn so với bản truyền lại hiện nay, lại có những lời bàn luận về quy luật âm dương nhiều và tốt hơn. Trong cuốn sách "Chu Dịch Kinh Truyền Tố Nguyên" của tiên sinh Lý Học Cẩn, ông đưa ra những nhận xét sắc sảo, trong đó có nói: "Quẻ từ trong “Kinh Dịch” được cấu thành bởi hai hào âm dương, vốn dĩ đã chứa đựng triết lý của thuyết âm dương, vì vậy Hệ từ cũ có nói: ‘Một âm một dương gọi là đạo.’ Tuy nhiên, trong các quái từ của bản "Kinh Dịch" lại, rất khó tìm thấy quy luật âm dương rõ ràng. Về điểm này, bản lụa khai quật rõ ràng vượt trội hơn so với bản truyền lại hiện nay."

 

Trong “Kinh Dịch” có tám quẻ, dùng “nhất” để biểu thị cho Dương, và dùng “nhất nhất” để biểu thị cho Âm. Do kỹ thuật viết và in ấn thời cổ đại không như ngày nay, khi viết hoặc in các quẻ Bát Quái chồng lên nhau, đôi khi sẽ dễ bị mờ hoặc không rõ ràng. Việc sử dụng số để biểu thị sẽ tránh được hiểu nhầm và cũng thuận tiện hơn cho việc trích dẫn sau này. Mỗi quẻ trong Bát Quái được cấu thành từ hai quẻ chồng lên nhau, mỗi vạch gọi là một hào, được đếm từ dưới lên trên. Ví dụ, quẻ Thái là quẻ Càn ở dưới và quẻ Khôn ở trên, vẽ ra thành hình. Nếu dùng số để biểu thị, Dương sẽ dùng số chín, Âm sẽ dùng số sáu. Vạch đầu tiên gọi là "Sơ", vạch thứ hai gọi là "Nhị", cuối cùng vạch thứ sáu gọi là "Thượng". Như vậy, quẻ Thái sẽ được viết là: Sơ Cửu, Cửu Nhị, Cửu Tam, Lục Tứ, Lục Ngũ, Thượng Lục. Quẻ Tòng Nhân là quẻ Ly ở dưới và quẻ Càn ở trên, nếu viết bằng chữ sẽ là: Sơ Cửu, Lục Nhị, Cửu Tam, Cửu Tứ, Cửu Ngũ, Thượng Cửu.

 

Việc dùng số để đại diện cho ký hiệu là chỉ xuất hiện trong các “Dịch truyện” vào cuối thời Chiến Quốc, vì vậy việc dùng số chín để đại diện cho Dương và số sáu để đại diện cho Âm. Theo suy nghĩ cá nhân của tôi, vào thời điểm đó, khi giấy và mực vẫn chưa được phát minh ra, người dân thời Chiến Quốc viết sách thường dùng dao khắc lên các thẻ tre hoặc thẻ gỗ để vẽ Bát Quái. Hai ký hiệu này rất dễ bị nhầm lẫn, nên việc sử dụng số chín và sáu để đại diện cho chúng sẽ dễ hiểu và tránh sự nhầm lẫn khi viết trong văn bản.

 

Có người cho rằng Dương nhất định phải dùng số chín, không thể dùng số khác, còn Âm nhất định phải dùng số sáu, không thể dùng số khác. Đây là sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm khác nhau, tương đương với việc nói rằng điện Dương phải dùng số mười, điện Âm phải dùng số một. Khi tính toán điện Dương và điện Âm, chỉ có thể cộng (mười) và trừ (một), không thể nhân (×) và chia (÷), vì phép nhân và phép chia không thể đại diện cho điện Âm và Dương.

 

Thực tế, người Trung Quốc truyền thống không quá câu nệ như vậy. Ví dụ, khi chúc Tết, người ta thường nói "Tam Dương khai Thái" chứ không phải "Cửu Dương khai Thái". Y học cổ truyền cho rằng đầu là nơi gặp gỡ của ba kinh Dương ở tay và ba kinh Dương ở chân, tức là "Lục Dương hội đầu", chứ không gọi là "Cửu Dương hội đầu". "Lục Dương Chính Khí Hoàn" là một loại thuốc phổ biến trong Đông y, mà không cần phải thay đổi tên thành "Cửu Dương Chính Khí Hoàn".

 

Theo quan điểm của những người thời Chiến Quốc, việc cứng nhắc áp dụng các lý thuyết của “Kinh Dịch” từ thời Ân, Chu hay Tây Chu là một sự áp đặt không phù hợp với bối cảnh thời đại sau. Trong Hồng Lâu Mộng, Lâm Đại Ngọc mắc bệnh lao phổi, mà đến tận thời hiện đại mới có thuốc đặc hiệu chữa lao phổi, người ta chỉ trích rằng: "Tại sao không dùng thuốc đặc hiệu như Rifampicin hoặc Isoniazid để chữa cho Lâm muội?" Tiết Bảo Thoa gửi tặng cô tổ yến, có tác dụng gì đâu? Vưu nhị tỷ chịu đựng đau đớn vì chứng bệnh khó chữa, cuối cùng chết vì nuốt phải vàng, người đọc hiện đại chỉ trích: "Vưu nhị tỷ thiếu kiến thức, sao không uống thuốc an thần, thì nỗi đau đã giảm đi rất nhiều?"

 

Triết lý Đạo giáo luôn cho rằng âm dương phải được coi trọng ngang nhau. Trong hình Thái Cực, hai con cá đối xứng, khi âm thịnh thì dương suy, khi dương thịnh thì âm suy, âm dương hoàn toàn tương xứng với nhau, vật cực tất phản. Âm từ ít dần tới nhiều, từ thiếu âm phát triển thành lão âm, âm thịnh cực thì bắt đầu suy giảm, chuyển sang thiếu dương, dương minh rồi đến lão dương, đây là một quá trình chuyển hóa tuần hoàn. Việc coi trọng dương cương và hạ thấp âm nhu là quan điểm của một phái trong Nho giáo (có người cho rằng có thể là học trò của Tử Chương). Đổng Trọng Thư còn áp dụng thuyết âm dương vào các vấn đề nhân sự, tôn trọng dương và hạ thấp âm, dùng để tôn vinh vua và hạ thấp bề tôi, trọng nam khinh nữ. Đổng Trọng Thư trong Phồn Lộ có viết: "Quy tắc giữa vua và tôi, cha và con, chồng và vợ, đều lấy từ đạo âm dương. Vua là dương, tôi là âm; cha là dương, con là âm; chồng là dương, vợ là âm." Nho giáo nhấn mạnh mối quan hệ đạo đức giữa con người, trong đó ba mối quan hệ quan trọng nhất là: vua đối với tôi, cha đối với con, chồng đối với vợ. Nho giáo, để duy trì cấu trúc xã hội phong kiến, đã dùng lý thuyết âm dương như một cách lý giải thuận tiện. Học thuyết của Đổng Trọng Thư thịnh hành vào thời Tây Hán, và trong “Dịch truyện”, việc sử dụng các ký hiệu cửu dương và lục âm còn được dùng để thể hiện sự tôn trọng dương và coi thường âm, nhưng thực tế chính “Dịch truyện” cũng chưa chắc đã cho rằng số chín quan trọng hơn số sáu.

 

Trong các dân tộc trên thế giới, con số đại thể không mang ý nghĩa đặc biệt. Người phương Tây cho rằng con số bảy là may mắn, mười ba là không may, và số 666 là ma quỷ, tất cả đều là những mê tín sau này. Người Trung Quốc và Nhật Bản không thích số "bốn", vì nó đồng âm với từ "tử" (chết), nhưng điều này không phải là tục lệ cổ xưa. Người dân Quảng Đông hiện nay thích số "tám", vì âm của nó gần với "phát" (phát tài), gần đây người dân Thượng Hải lại coi số "bốn" là may mắn, vì trong hệ thống nhạc phổ đơn giản, "Do, Re, Mi, Fa" có âm số bốn "Fa", tức là "phát", biểu thị sự phát đạt, phát tài.

 

Ban đầu, việc bói toán sử dụng mai rùa hoặc xương bò làm công cụ, nhưng vì việc bói bằng xương mai khá khó khăn, sau này người ta chuyển sang phương pháp đơn giản hơn là dùng cỏ thi. Cỏ thi thường được đếm theo kiểu "một năm, một mười", và trong lý thuyết của các thầy bói, con số năm và mười mang một ý nghĩa đặc thù. “Dịch truyện” viết: “Trời một, đất hai, trời ba, đất bốn, trời năm, đất sáu, trời bảy, đất tám, trời chín, đất mười.” Càn Tạc Độ viết: “Dương chuyển động tiến, âm chuyển động lùi. Vì vậy, dương dùng số bảy, âm dùng số tám để làm quẻ hào. Dịch có một âm một dương, hợp lại thành mười lăm, gọi là đạo. Ngũ âm, lục luật, thất biến, từ đây mà ra. Vì vậy, số Đại Diễn là năm mươi, dùng để tạo ra biến hóa và làm việc với quỷ thần. Mười ngày can là ngũ âm. Mười hai canh là lục luật. Hai mươi tám sao là thất tú. Tất cả năm mươi là dùng để điều khiển vạn vật mà sinh ra.” Khổng Tử nói: "Dương ba, âm bốn, đó là quy tắc chính." Chú giải của Trịnh Khang Thành nói: "Số năm tượng trưng cho trời, là số lẻ; mười tượng trưng cho đất, là số chẵn. Kết hợp số trời đất lại, gọi là đạo." Đến thời Tống, Lưu Mục có "Hà đồ", Chu Hi có "Lạc thư", tất cả đều là một đống con số. Tiên sinh Phùng Hữu Lan trong cuốn Lịch sử triết học Trung Quốc nói: “Học thuyết tượng số, nhìn qua có vẻ là một đống mê tín, nhưng mục đích của nó là nhằm giải thích có hệ thống các sự vật trong vũ trụ và các khía cạnh của nó." Sau này, lịch pháp, phương hướng, ngày tháng, sao trời, mùa xuân hạ thu đông, ngũ hành Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ, âm luật ngũ cung, chính trị, hung cát, hành quân đánh trận, sinh thần bát tự, hôn nhân, phong thủy. tất cả đều liên quan đến thuật số.

 

Người xưa khi nói về thuật số không được chính xác như ngày nay. Trong cuốn Lữ Thị Xuân Thu phần Hữu Thủy có viết: "Thiên có chín vùng, địa có chín châu, thổ có chín núi, núi có chín ải, đầm có chín rừng, gió có tám loại, nước có sáu dòng." Đúng là địa có chín châu, nhưng "thiên có chín vùng" là chỉ những "vùng" nào thì không nói rõ, điều này đã gần giống với quan niệm của các nhà âm dương ngũ hành.

 

Bạn tôi, anh Diệp Hồng Sinh ở Đài Loan có viết sách "Luận Kiếm", trong đó dựa vào lý thuyết của “Dịch truyện” mà khẳng định cái tên "Cửu Âm Chân Kinh" là không hợp lý. Bởi vì “Dịch truyện” cho rằng dương là số chín, âm là số sáu, nên theo lý thuyết đó, cái tên này phải được sửa thành "Lục Âm Chân Kinh". Anh ấy nói: "Đạo gia không có câu chuyện kỳ quái về 'Cửu Âm' (Phật giáo cũng không có)." Thực ra, Hoàng Thường ở thời Tống đã viết "Cửu Âm Chân Kinh", đây vốn là một sản phẩm tưởng tượng, và ông chỉ nghiên cứu sách đạo, không hề quan tâm đến “Kinh Dịch” mà Nho gia tôn sùng, mà trong “Dịch truyện”, đa phần không phải là do Khổng Tử viết (Theo Quách Nghi sở truyền, có thể một phần trong “Dịch truyện” được Khổng Tử chỉnh lý). Những tác phẩm này có thể là do các học giả vào cuối thời Chiến Quốc thuộc Nho gia (hoặc không phải Nho gia) sáng tác, mặc dù nội dung rất tốt, nhưng ông Hoàng Thường hoàn toàn có thể nói "Đạo của ta bất đồng", không cần để tâm. Ông ấy cứ muốn viết "Cửu Âm Chân Kinh", thì người khác cũng không thể làm gì được (liệu bạn có thể đánh bại ông ta không?).

 

Bạn tôi, anh Dương Hưng An có chú thích trong phần cuối của bài viết về tác phẩm "Nguyệt Vân": "Bạn tôi Diệp Hồng Sinh trong cuốn sách chuyên luận 'Luận Kiếm' có nói: 'Dương hào dùng số chín là cao nhất (chí dương), âm hào dùng số sáu là cao nhất (chí âm)', do đó không có 'Cửu Âm'." Bạn tôi Diêm Tiểu Hành đã tìm thấy trong các sách đạo giáo có cuốn 'Đế Quân Cửu Âm Kinh'.

 

Từ "Cửu Âm" lần đầu tiên xuất hiện trong Sơn Hải Kinh, trong phần Đại Hoang Bắc Kinh. Trong cuốn "Đạo Đức Kinh" của Cát Hiên thời Tam Quốc có câu: "Họa diệt cửu âm, phúc sinh thập phương." “Dịch truyện” là học thuyết của Nho gia và các nhà Âm Dương, họ cho rằng dương quan trọng hơn âm, vì vậy, dương là chín, âm là sáu. Đến thời Tây Hán, để tôn trọng vua, cha, và chồng, Nho gia càng làm mạnh mẽ sự tôn vinh dương và giảm bớt âm, điều này phản ánh nhu cầu chính trị và ý thức hệ, chứ không phải là lý thuyết triết học phù hợp.

 

Cửu Âm Chân Kinh là võ học Đạo gia, chủ trương nhu có thể khắc cương, âm có thể khắc dương, vì vậy mới gọi là "Cửu Âm". Còn "Hàng Long Thập Bát Chưởng" đặc biệt chú trọng đến quẻ Càn, tức là dương cương trong võ học, vì vậy là một môn võ dương cương, hoàn toàn khác biệt với "Cửu Âm Chân Kinh".

 

Anh Diệp Hồng Sinh nghiên cứu tiểu thuyết võ hiệp hiện đại có công lực rất thâm hậu, tuy nhiên lại đem những suy nghĩ bay bổng trong tác phẩm tiểu thuyết của tôi ra mà nghiêm túc khảo cứu một trận (Cửu âm chân kinh nói về võ học, hoàn toàn không liên quan gì đến âm dương bát quái hay lý thuyết thuật số về "lão âm, lão dương"). Việc này có phần giống như phong thái của Đại sư Giác Viễn, rất nghiêm túc nghiên cứu, khiến người ta phải khâm phục. Tuy nhiên, những ý tưởng ngẫu hứng của tôi lại không phải là học thuật.

 

Hai anh Dương Hưng An và Nghiêm Hiểu Tinh đã vất vả tra cứu Đạo tạng (các tài liệu cổ về Đạo giáo) để giải quyết vấn đề nhỏ này, tôi rất cảm kích. Thực ra, Nho gia và Âm dương gia đều là các trường phái triết học trong thời kỳ tiền Tần. “Kinh Dịch” là sự pha trộn giữa các học thuyết của Nho gia, Đạo gia và Âm dương gia. Âm dương gia phát triển mạnh ở Kỳ Đông, nhưng họ thường có xu hướng khoa trương, huyền bí, và các học giả thời tiền Tần gọi đó là "Kỳ Đông dã ngữ". Vì vậy, không phải mọi điều họ nói đều có thể coi là căn cứ quyền uy cho tất cả các học thuyết.

 

Tuy nhiên, lý thuyết thuật số của Âm dương gia có ảnh hưởng rất lớn đến Nho gia trong các thời kỳ sau này. Vào thời Hán, Kinh học chủ yếu dựa vào học thuyết của Âm dương gia để giải thích kinh điển. Vương Mảng (hoàng đế nhà Hán) ưa chuộng các phù mệnh (bùa chú, thần lệnh) và Hán Quang Vũ cũng tin vào Vĩ sấm. Tất cả đều có mục đích chính trị và tuyên truyền, với thông điệp chủ yếu là "Chúa công phải làm hoàng đế".

 

Sau đó, các học giả Cổ văn bắt đầu phát triển, phản đối các học thuyết về Vĩ sấm và lý thuyết Âm dương gia. Tuy nhiên, cho đến thời đại của học giả vĩ đại Dương Hùng, ông vẫn không thể hoàn toàn thoát khỏi những lý thuyết về thuật số và âm dương.

 

Dương Hùng soạn Thái Huyền Kinh, với nguyên lý tổng quát là "nhất huyền", chia thành ba phần, gọi là "Tam phương", rồi mỗi phần lại chia tiếp thành ba, tổng cộng là "Chín châu", rồi lại chia thành ba, tổng cộng là "Hai mươi bảy bộ", chia thêm ba, thành "Tám mươi mốt gia", và kết luận rằng: "Phương châu bộ gia, ba vị tạo thành. Phân tích chín chín, coi như số sinh, ủng hộ các nguyên tắc, tổng kết thành danh, tám mươi mốt phần, mọi sự đều là dự đoán."

 

Lý thuyết tượng số trong Thái Huyền Kinh là: "Một và sáu cùng tông, hai và bảy cùng sáng, ba và tám phần hữu, bốn và chín đồng đạo, năm và năm giữ gìn nhau."

 

Những chiêu trò với con số này nghe có vẻ huyền bí, và có liên hệ với con đường của các phương sĩ và tiên nhân, nhưng thật sự có ý nghĩa gì thì không ai có thể nói rõ ràng. Dường như không cần phải quá nghiêm túc về điều này, đúng như Phùng Hữu Lan đã nói, đó chỉ là "một đống mê tín".

 

Thực ra, khi chúng ta xem “Kinh Dịch” cũng như phần “Dịch truyện” như một triết lý về cuộc sống và quan niệm về vũ trụ, chúng ta sẽ thấy nhiều tư tưởng sâu sắc và hữu ích. “Dịch truyện” do tiếp thu rất nhiều tư tưởng Đạo gia của Lão Tử, Trang Tử và các học giả ở đất Kỳ Đông, đã thể hiện những quan điểm đầy triết lý về cuộc sống, con người và sự phát triển của các sự vật. Điều này rất đáng để chúng ta suy ngẫm.

 

Ví như “Kinh Dịch” nhấn mạnh sự xung đột giữa hai lực lượng mâu thuẫn là âm và dương, giống như trong biện chứng pháp, hai lực lượng đối lập này không ngừng phát triển, mâu thuẫn, khuếch đại, tiêu giảm và chuyển hóa lẫn nhau. Biện chứng pháp cho rằng khi một lực lượng áp đảo lực lượng còn lại, kết quả là sự “phủ định” ra đời, và có thể dẫn đến “phủ định của phủ định” “Kinh Dịch” lại cho rằng, âm thịnh dương tiêu hoặc dương thịnh âm tiêu chỉ chỉ là tăng giảm một phần, khi một bên mạnh lên thì bên đối lập tương ứng yếu đi, nhưng không nhất thiết phải triệt tiêu hoàn toàn, mà có một quá trình phát triển ở giữa. Trong “Kinh Dịch”, có những lúc một quẻ có lão dương và thiếu âm, khi dương cực thịnh thì âm sẽ không còn, và khi dương đạt đến đỉnh điểm, thì lại có thể chuyển hóa thành âm. Cái gọi là Kháng long hữu hối hay Lý sương băng chí, đều nhấn mạnh nguyên lý "vật cực tất phản", "hai mặt tương phản cứ bất tri bất giác mà đến, với hàm ý rằng "biến hóa từ lượng sang chất".

 

“Kinh Dịch” và “Dịch truyện” đều nhấn mạnh "biến động không ngừng", trong đó “Dịch" có nghĩa là “biến đổi”, như trong quẻ Phong: "Mặt trời lên cao rồi sẽ lặn, mặt trăng tròn rồi sẽ khuyết, đất trời lúc đầy lúc vơi, thời gian biến chuyển, huống chi là con người? Huống chi là quỷ thần?" Hay trong quẻ Tổn: "Giảm bớt cứng, tăng thêm mềm, lúc nào cũng phải tăng giảm, thích ứng với sự biến chuyển của trời đất." Quẻ Phục: "Phục, thành công, cứng cỏi, hành động đúng đắn, vì thế vào ra đều không gặp khó khăn, bằng đến không có sai sót gì. “Liên tục kỳ đạo. Bảy ngày đến phục“, là quy luật của trời. 'Lợi ích có chỗ đi', cứng cỏi là cần thiết. Quẻ Phục, liệu có thấy được tâm ý của trời không?" “Kinh Dịch” coi "có đi có lại, đi lại luân hồi" là quy luật chính của trời đất, và con người cũng vậy.

 

Trong “Dịch truyện”, cũng có một số tư tưởng của Lão Tử như "nhu nhược thắng kiên cường", "Nhược chi thắng cường, nhu chi thắng cường, cả thiên hạ đều biết điều này, nhưng không ai có thể thực hiện được". Cơ bản là tôn sùng sự dương cương và xem nhẹ sự âm nhu.

 

“Kinh Dịch” và “Dịch truyện” dạy con người khiêm nhường, không tự mãn, không tham lam cầu lợi, vì vậy quẻ Khiêm và quẻ Tổn đều là những quẻ tốt. Những người thích giải thích “Dịch truyện” thường nói rằng: quẻ Bĩ tuy xấu nhất vẫn còn tốt hơn quẻ Thái được coi là tốt nhất. Bởi vì khi đã đến tận cùng của sự xấu, thì sự phát triển sau đó chỉ có thể tốt lên dần dần, còn khi đã lên đến đỉnh cao của sự tốt, thì chỉ có thể đi xuống, đó là nguyên lý “Bĩ cực thái lai, Thái cực bĩ lai” (Qua cơn bĩ cực sẽ đến hồi Thái lai).

 

Đạo gia có lý thuyết về “Dương Cửu” và "Âm Cửu”, cả hai đều chỉ về tai ương lớn, đại họa. "Dương cửu" ám chỉ hạn hán kéo dài chín năm, còn "âm cửu" chỉ lũ lụt kéo dài chín năm. Trung bình mỗi tám mươi năm sẽ có một năm tai họa lớn. Trong Vương Trung Xuân Kỳ của Tào Thực có câu: “Hội tao dương cửu, viêm quang trung mông”, ám chỉ việc phúng viếng tang lễ. Trong bài thơ Từ Quang Tự của Tiền Khiêm Ích có câu: “Than ôi, ba mươi năm qua đã trải qua bao thăng trầm, gần như phải chịu đại hạn dương cửu” Việc sử dụng cụm từ Cửu dương chân kinh và Cửu âm chân kinh trong tiểu thuyết là sự áp dụng ngược lại, nhằm ám chỉ rằng võ công chứa đựng những tai họa lớn, vì vậy cần phải cẩn thận khi sử dụng.

 

Trong văn học cổ Trung Quốc, đúng là có những thuật ngữ như "Cửu âm" và “Cửu dương", điều này không giống như những gì Diệp Quân đã nói rằng “Cửu âm không tồn tại” Thực ra, "Cửu âm không tồn tại" chỉ vì trong “Dịch truyện” không dùng thuật ngữ "Cửu âm" thôi. Còn những tác phẩm của Hoàng Thường, mặc dù ông nghiên cứu Đạo tạng, không nhất thiết phải tuân theo “Kinh Dịch” trong "Lục Kinh" của Nho gia, ngay cả khi ông coi trọng “Kinh Dịch”, không nhất thiết phải trọng dụng “Dịch truyền”, một tác phẩm được các đệ tử Nho gia biên soạn vào cuối thời Chiến Quốc. Điều này càng không cần phải tôn trọng quan điểm "tôn sùng dương" và "hạ thấp âm" của Tây Hán, cụ thể là Đổng Trọng Thư cường điệu “Dịch Truyện” mà cho rằng cần phải tôn vinh quân vương và tôn trọng “Tam cương” trong thời đại của ông. Các phương thức phù mệnh, vĩ sấm của Vương Mãng và Hán Quang Vũ chỉ là công cụ chính trị tuyên truyền "thiên mệnh là ta". Võ học đạo gia hoàn toàn có thể mặc kệ những thứ đó.

 

Trong văn hóa cổ Trung Quốc, "Cửu Âm" chỉ về sự cực thịnh của âm khí. Trong Lão Tử Đạo Đức Kinh có câu: “Tai họa chán ghét âm khí cực thịnh, phúc báo sinh ra khắp mười phương”, nghĩa là âm khí cực thịnh mang lại tai họa, đồng thời ám chỉ vùng cực Bắc, là nơi vắng lặng và âm u nhất. Trong Thiên Đối của Liễu Tông Nguyên có câu: “Quay đầu về Bắc, âm khí cực minh” Trong Giới Nam Phú của Trần Nhược Thủy có câu: “Chúc cửu âm vu xích thủy hề, địch Phùng Di chi u cung” Phùng Di chính là thủy thần, cư ngụ ở nơi cực bắc. Cửu Dương lại chỉ về mặt trời hoặc nơi mặt trời mọc. Trong Hậu Hán Thư của Trọng Trường Thống có câu: “Sương đương cơm, cửu dương đại đuốc” Trong Sở Từ của Chu Tử có câu: “Triều trạc phát với canh cốc, tịch hi dư thân hề cửu dương” Trong Cầm Phú của Kê Khang có câu: “quảng tịch nạp cảnh với ngu uyên hề, hi làm với chín dương”

 

Trong tiểu thuyết Thần Điêu và Ỷ Thiên, có chi tiết Cửu Âm Chân Kinh tôn chỉ rất nặng về âm nhu, là học thuyết của Lão Tử; còn Cửu Dương Chân Kinh nhấn mạnh sự hòa hợp âm dương điều hòa viện trợ, nhằm điều chỉnh sự lệch lạc trong học thuyết Đạo gia.

 

Các môn phái, tên nhân vật, chiêu thức, võ công trong các tiểu thuyết võ hiệp đều do tác giả tự sáng tạo. Mặc dù có thể chỉ trích những cái tên không đẹp, vi phạm quy ước hoặc không hợp lý, nhưng không thể dùng tác phẩm của người sống dưới triều đại nhà Thanh để chỉ trích những tác phẩm của người sống dưới triều đại nhà Đường. Những cái tên như “Tịch Tà Kiếm Pháp”, “Quỳ Hoa Bảo Điển”, “Độc Cô Cửu Kiếm”, “Hàng Long Thập Bát Chưởng”, “Lăng Ba Vi Bộ”, “Cửu Âm Chân Kinh” hay “Cửu Dương Chân Kinh” đều là những sáng tạo của Kim Dung, tương tự như chiêu thức "Xung Linh Kiếm Pháp" do Lệnh Hồ Xung và Nhạc Linh San sáng tạo. Đào cốc lục tiên tuyên bố đã đặt ra cái tên “Đào cốc lục thần thông” Chỉ Kim Dung mới có thể cho phép nó ngừng lại, còn không có tuyên bố của ông, người khác đại khái cũng không có cách nào, không thể chỉ trích “Lục thần thông” là không hợp lý mà cho rằng “Thất thần thông” hợp lý hơn. Nếu bạn có thể thuyết phục được sáu vị tiên nhân kia, thay đổi ý định và chấp nhận đề xuất của bạn, thì bạn có thể gia nhập nhóm “Đào cốc thất tiên”

 

Tên gọi "Cửu Âm Chân Kinh" và "Cửu Dương Chân Kinh" được Hoàng Thường và một cao nhân vô danh căn cứ vào đạo thư mà sáng tạo ra, không liên quan gì đến Nho gia, cũng không liên quan gì đến Dịch Kinh, một trong Lục Kinh của Nho gia, và càng không liên quan đến Dịch Truyện được biên soạn vào cuối thời Chiến Quốc hoặc thậm chí là thời Tần Hán. Dịch Truyện ban đầu sáng lập lý thuyết âm dương với “Cửu Dương” và “Lục Âm”, nhưng Hoàng Thường và cao nhân vô danh coi đó là những quan điểm hoang tưởng. Giống như triết lý của Lão Tử có nhiều yếu tố biện chứng sơ đẳng, không thể lấy biện chứng học của Hegel, Engels, hay Marx để chỉ trích Lão Tử. Lão Tử có câu: “Tri kì bạch, thủ kì hắc” (Biết trắng, giữ đen), chữ “Hắc” ở đây không phải là Hegel; công Tôn Long có câu: “Bạch mã phi mã” (Ngựa trắng không phải là ngựa), chữ “Mã” ở đây cũng không phải là Marx.

 

Các bạn trẻ muốn học Dịch Kinh có thể tham khảo các tác phẩm của các vị tiên sinh như Chu Bá Côn, Cao Hanh, Trương Đại Niên, Tiền Mục, Hầu Ngoại Lư, Nhậm Kế Dũ, Lý Kính Trì, Phùng Hữu Lan, Lý Học Cần, Trần Cổ Ứng. Những gì tôi nói về “Cửu Âm” hay “Nhất Dương” trong các tiểu thuyết của mình thuộc về văn chương giải trí, không thật sự có ý nghĩa thực tế, không cần phải nghiêm túc chú trọng vào đó.